Nông dân Việt Nam không thể làm giàu nhờ ruộng lúa


2006.10.02

Nam Nguyên, phóng viên đài RFA

Việt Nam đã thực tế xuất khẩu 5 triệu 200 ngàn tấn gạo trong năm 2005 và sẽ cố gắng lập lại con số này trong năm nay. Tuy vậy, nông dân Việt Nam không thể làm giàu nhờ ruộng lúa, họ luôn chạy theo giống lúa năng suất cao làm được nhiều vụ, mà không quan tâm đến phẩm chất hạt gạo giá trị cao.

RiceFarmer150.jpg
Nông dân Việt Nam luôn chạy theo giống lúa năng suất cao làm được nhiều vụ, mà không quan tâm đến phẩm chất hạt gạo giá trị cao. AFP PHOTO

Nam Nguyên tìm hiểu vấn đề này. Việt Nam đã trở thành nước đứng thứ nhì thế giới về xuất khẩu gạo chỉ nhường vị trí đầu bảng cho Thái Lan. Những con số được Bộ Nông Nghiệp Mỹ công bố mang nhiều ý nghĩa. 3

Năm 2004 Thái Lan xuất khẩu hơn 10 triệu tấn gạo, trong khi Việt Nam xuất bán hơn 4 triệu tấn. Đến năm 2005 Việt Nam rút ngắn khoảng cách, Thái Lan giảm khối lượng chỉ xuất 7 triệu 300 ngàn tấn và Việt Nam thực tế bán ra nước ngoài 5 triệu 200 ngàn tấn.

Tuy vậy hạt gạo xuất khẩu của Việt Nam kém gạo Thái Lan trung bình khoảng từ 30 tới 40 đô la một tấn. Điều này cho thấy nông dân nước bạn được hưởng lợi nhuận nhiều hơn người làm ruộng Việt Nam.

Thái Lan chú trọng xuất loại gạo giá trị cao như gạo thơm Jasmine và gạo hạt dài, trong khi cơ cấu xuất khẩu gạo Việt Nam lại hoàn toàn khác biệt, gạo tốt của Việt Nam chỉ chiếm 25% khối lượng, đó là loại gạo 5% tấm chà bóng một lần hoặc hai lần, kỳ dư là các loại gạo phẩm cấp trung bình hoặc thấp như 15%, 20% hay 25% tấm.

Khi nói tỷ lệ phần trăm tấm có nghĩa là tỷ lệ hạt gạo bị vỡ. Gạo Việt Nam cũng có loại cao cấp như Tám Thơm, Nàng Hương Chợ Đào, Hải Hậu nhưng các đặc sản này được sản xuất không đáng kể.

Người nông dân An Giang sạ không có rặc giống, bên Thái Lan người ta thống nhất một giống tốt là tất cả cùng làm. Còn nông dân ta ai thích giống nào thì chọn may thì trúng, còn người khác thích giống khác mà không thích hợp thì bị thất…

Không có sự chỉ đạo thống nhất

Không gì xác thực hơn, là nghe chính người nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long nhận xét về tình trạng mạnh ai nấy làm, không có sự chỉ đạo thống nhất về giống lúa:

“Người nông dân An Giang sạ không có rặc giống, bên Thái Lan người ta thống nhất một giống tốt là tất cả cùng làm. Còn nông dân ta ai thích giống nào thì chọn may thì trúng, còn người khác thích giống khác mà không thích hợp thì bị thất…”

Việt Nam có hai vựa lúa chính là đồng bằng sông Hồng ở miền bắc và vùng đồng bằng sông Cửu Long ở phía nam. Nông dân miền bắc làm hai vụ gọi là vụ chiêm và vụ mùa, trong khi ở miền nam người dân tận dụng điều kiện thiên nhiên làm tới ba vụ một năm. Đó là vụ đông xuân, hè thu và vụ ba hay còn gọi là vụ thu đông.

Trong ba vụ ở vùng đồng bằng sông Cửu Long thì vụ đông xuân quan trọng hơn cả, vì năng suất cao và lúa tốt thích hợp xuất khẩu. Vụ hè thu đã kết thúc, vùng nào chậm nhất cũng thu hoạch xong từ giữa tháng 8 vừa qua.

Phần lớn nông dân đều bán được giá tốt trong khoảng từ 2.200 đồng tới 2.500 đồng một kg lúa, trong khi giá thành sản xuất khoảng 1.500 tới 1.600 đồng/kg. Diện tích vụ ba ở đồng bằng sông Cửu Long năm nay giảm nhiều vì dịch bệnh sâu hại lúa. Ở vùng Cần Thơ lúa vụ ba hiện nay đang thu hoạch nhưng năng xuất rất kém là vì mùa lũ.

Một chủ ruộng cho biết tình hình thực tế: “Đang thu hoạch vụ ba, chừng một tháng nữa kết thúc…tôi làm chưa được một hécta làm 6 công thôi. Mùa này thất dữ lắm được chừng 2 tấn ngoài, giá lúa tốt được 2.600 đồng/kg nhưng lúa dơ bán tại vườn thì 2.400 đồng thôi…cũng có lời tất cả của tôi được lời chừng một triệu rưởi.”

Sản lượng thiếu hụt của vụ ba ở vùng đồng bằng sông Cửu Long được ước tính từ 100 ngàn tới 200 ngàn tấn, đã không làm các giới chức bộ nông nghiệp lo ngại về an ninh lương thực. Nguyên do là miền bắc được mùa, và sẽ có khoảng 100 ngàn tấn gạo từ bên Cămpuchia được nhập miễn thuế vào Việt Nam.

Ngoài ra còn có hiện tượng khá phổ biến từ mấy năm nay, nông dân miền Tây qua thuê đất canh tác bên kia biên giới Cămpuchia khi thu hoạch đem lúa trở về Việt Nam.

Người nông dân Việt Nam luôn chịu nhiều thiệt thòi, không phải như nông dân của Thái Lan hay các nơi khác họ còn được trợ cấp giúp đỡ này nọ. Tôi nghe nói bên Thái Lan lúa của nông dân được nhận toàn bộ vào kho hợp tác xã, khi được giá muốn bán chỉ cần báo là họ tính giá tại thời điểm đó cho anh. Ở Việt Nam làm gì có chuyện đó…

Phải cơ cấu lại mùa vụ

Các chuyên gia kinh tế Việt Nam không mặn mà với việc nông dân ồ ạt làm ba vụ một năm và chủ trương phải cơ cấu lại mùa vụ một cách tối ưu, như lời tiến sĩ Đặng Kim Sơn ở Hà Nội nhận định:

“Ngày xưa ở vùng lũ trước đây chỉ trồng một vụ lúa nổi thôi, sau này chuyển qua hai vụ thậm chí ba vụ…mà chuyển từ giống lúa nổi địa phương sang các giống lúa cao sản ngắn ngày, năng suất cao hơn nhiều nên đòi hỏi công lao động gấp ba gấp bốn lần…

Về lâu về dài có lẽ phải bố trí lại mùa vụ tập trung trong mùa khô để thu hoạch bằng máy, bớt thu hoạch mùa lũ để bớt căng thẳng lao động. Nếu phải tốn kém lao động với giá lao động cao thì tới lúc nào đó giá lúa bán ra không chịu nổi giá thành…Đến lúc đó người ta sẽ phải điều chỉnh cơ cấu cây trồng.”

Năm nay cũng như nhiều năm đã qua, giá gạo xuất khẩu ngày một cao, lượng xuất khẩu ngày một nhiều nhưng đến bao giờ thì hạt gạo xuất khẩu của Việt Nam sẽ thiên về phẩm thay vì lượng như hiện nay. Lúc ấy có lẽ người trồng lúa có thể mỉm cười với hạt lúa thơm sây trên đồng ruộng của mình:

“Người nông dân Việt Nam luôn chịu nhiều thiệt thòi, không phải như nông dân của Thái Lan hay các nơi khác họ còn được trợ cấp giúp đỡ này nọ. Tôi nghe nói bên Thái Lan lúa của nông dân được nhận toàn bộ vào kho hợp tác xã, khi được giá muốn bán chỉ cần báo là họ tính giá tại thời điểm đó cho anh. Ở Việt Nam làm gì có chuyện đó….”

Các nhà kinh tế thường nói trồng lúa không thể làm giàu, nhưng nếu có một chiến lược và chính sách nông nghiệp thích hợp trong điều kiện Việt Nam, thì có lẽ người nông dân có thể được hưởng phúc lợi tương xứng với công sức lao động của mình.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.