Đổi “bến” thành “ga” nằm trong kế hoạch xóa ký ức người Sài Gòn?

Diễm Thi
2024.02.29
Đổi “bến” thành “ga” nằm trong kế hoạch xóa ký ức người Sài Gòn? Hình ảnh buôn bán trên vỉa hè Sài Gòn năm 1972
AFP

Bến Bạch Đằng là một địa danh của Sài Gòn từ lâu. Hình ảnh bến tàu tấp nập, nhộn nhịp đã in sâu vào tâm trí của người dân Sài Gòn. Bỗng nhiên gần đây, người Sài Gòn thấy bảng hiệu “Ga tàu thủy Bạch Đằng” thay cho bến tàu thưở nào. Nhiều người bày tỏ phản ứng mạnh mẽ trên mạng xã hội đối với sự thay đổi đó.

PGS-TS Hoàng Dũng nói với RFA suy nghĩ của ông:

“Các ngôn ngữ khi phát triển sẽ gây ra phản ứng với cộng đồng đã quen với cách dùng cũ. Tuy nhiên, vấn đề ở đây là nếu những từ ngữ cần thiết, ví dụ trong ngành khoa học họ buộc lòng phải sử dụng một cách gọi mới không quen thuộc với quần chúng, nhưng vì cái giá của sự phát triển, buộc lòng người ta phải làm như vậy.

Ở đây thì khác. Ở đây là những từ ngữ đã quen thuộc và cũng không gây ra cái khó khăn gì trong việc tiếp nhận cả. Cho nên gọi là ga tàu thủy để cho người ta phản ứng như vậy thì có đáng không? Thực sự là để phát triển tiếng Việt hay là do kém tiếng Việt?

Bến tàu thủy là cách nói quen thuộc và không gây hiểu lầm, lý do gì mà lại bỏ chữ bến lấy chữ ga, thành ra cái giá trả nó lớn mà không cần thiết”.

Trên mạng xã hội, một số câu thơ, câu hát được thay từ “bến” thành “ga” với ý mỉa mai như: “Làm thân con gái mười hai ‘ga’ nước”; “Qua ‘ga’nước xưa lá hoa về chiều” (lời bài hát Nắng chiều của nhạc sĩ Lê Trọng Nguyễn sáng tác năm 1952). Nhà nghiên cứu Đinh Kim Phúc bày tỏ quan điểm bằng một “câu hỏi trắc nghiệm môn Lịch sử năm 2024” trên facebook của ông hôm 28 tháng 2 năm 2024:

“Ngày 5/6/1911 người thanh niên yêu nước Văn Ba ra đi tìm đường cứu nước từ:

  1. Bến Bạch Đằng.
  2. Bến Nhà Rồng.
  3. Ga tàu thủy Hiệp Bình Chánh.
  4. Hỏi lãnh đạo tp.HCM”.

Ông nói thêm với RFA:

“Tôi không biết giới lãnh đạo TP.HCM có chỉ đạo hay không hay đơn vị đầu tư họ thích sao thì đặt như vậy. Giở lại lich sử Sài Gòn - TPHCM 300 năm, kể từ năm 1698, trong tác phẩm nổi tiếng nghiên cứu lịch sử và văn hóa ở miền Nam, đó là quyển Gia Định Thành Thông Chí, người ta ghi rất rõ là “trên bến dưới thuyền”. Còn đằng này, tôi nghĩ người đặt ra cái “Ga tàu thủy Bạch Đằng” hay “Ga tàu thủy Thủ Thiêm”… không hiểu gì về ngôn ngữ và văn hóa của vùng đất mới. Và họ cố áp đặt cái sự dốt nát của họ cho nền tảng văn hóa Sài Gòn 300 năm.

Ở đây tôi trách là trách lãnh đạo TP.HCM. Họ có người phụ trách về lãnh vực văn hóa, giáo dục; họ có hàng trăm trường đại học, có trường Đại học văn hóa, có trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn để nghiên cứu về lịch sử, văn hóa của Việt Nam, của những vùng đất mới. Nhưng tất cả đều không lên tiếng mà để mặc cho mạng xã hội lên tiếng chế diễu, kêu ca và đặt vấn đề.

Phải chăng trí thức TP.HCM hiện nay là dốt hết hay sao? Tôi nghĩ, phải chấm dứt vấn đề đem cái sự dốt nát của cá nhân áp đặt lên cái văn hóa của quần chúng, của xã hội.”

Truyền thông Nhà nước hôm 29 tháng 2 cho hay, sau khi nhận được góp ý về việc đặt tên cho bến tàu trên sông khu vực bến Bạch Đằng là 'ga tàu thủy Bạch Đằng' chưa phù hợp, chủ đầu tư tuyến buýt sông số 1, ông Nguyễn Kim Toản, đã cho tháo gỡ cụm từ ga tàu thủy và sẽ đổi tên hàng loạt các biển thành bến tàu như cũ. Ông Toản thừa nhận thay đổi do người dân góp ý.

Thực ra, việc chính quyền TP.HCM thay đổi những tên gọi, những địa danh đã xảy ra ngay sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 rồi. Đó là thay đổi tên Sài Gòn - Gia Định - Chợ Lớn thành TP.HCM. Tôi cho rằng đó là một cái kế hoạch lâu dài và họ xóa bỏ tất cả những địa danh rất thân thương, yêu mến của người dân Sài Gòn. - Luật sư Nguyễn Văn Miếng

Báo Tuổi trẻ dẫn lý giải của ông Toản: “Khi đặt tên cho các bến, thấy không ai nói gì nên chúng tôi sử dụng luôn. Hiện tại chúng tôi lắng nghe, với tiêu chí luôn hướng về điều đúng. Do đó, tư vấn sai thì giờ chúng tôi bắt đầu sửa lại”.

Luật sư Nguyễn Văn Miếng nói với RFA quan điểm của ông:

“Thực ra, việc chính quyền TP.HCM thay đổi những tên gọi, những địa danh đã xảy ra ngay sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 rồi. Đó là thay đổi tên Sài Gòn - Gia Định - Chợ Lớn thành TP.HCM. Tôi cho rằng đó là một cái kế hoạch lâu dài và họ xóa bỏ tất cả những địa danh rất thân thương, yêu mến của người dân Sài Gòn.

Đối với địa danh Bến Bạch Đằng, từ xưa nó đã trở thành một cái tên gọi thân quen trong thơ ca, nhạc, họa… Mỗi lần sửa sang, thay đổi là họ xóa luôn những địa danh cũ, chẳng hạn trước đây có Bến Chương Dương, Bến Hàm Tử, Bến Bình Đông, Bến Vân Đồn… bây giờ họ xóa Bến Chương Dương, Bến Hàm Tử thay bằng đường Võ Văn Kiệt. Thế hệ trẻ không biết đến hai bến này nữa.

Đối với từ “bến”, đó là tình cảm của người Sài Gòn nói riêng và người Nam Bộ nói chung. Cho nên, việc thay Bến Bạch Đằng thành Ga tàu thủy Bạch Đằng là một hành vi cụ thể trong một loạt hành vi thay tên khác làm xóa đi ký ức và lịch sử về Sài Gòn.”

Cái tên Sài Gòn chính thức bị khai tử bởi Quốc hội Việt Nam vào ngày 2 tháng 7 năm 1976. Đô thành Sài Gòn bị đổi tên là Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo truyền thông Nhà nước, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp chính là người đầu tiên đã đưa ra ý tưởng đổi tên Sài Gòn thành TP.HCM vào tháng 8 năm 1946, nhân kỷ niệm một năm chính quyền cách mạng. Trong buổi họp này, sau khi kể một vài thí dụ ở những nước lớn hay lấy tên những vị anh hùng để đặt cho một thành phố lớn, bác sĩ Nghiệp đề nghị đổi tên Sài Gòn thành TP.HCM để ghi lấy công đức của Hồ Chủ tịch.

Trải qua gần nửa thế kỷ mang tên mới, cái tên Sài Gòn vẫn trong tâm trí, trong cách gọi của rất nhiều người Việt Nam ở cả trong nước lẫn ngoài nước. Nhà báo Đinh Quang Anh Thái từng nói với RFA rằng, Sài Gòn là một thành phố có chiều dài lịch sử lâu đời và gắn bó liên tục với nhiều thế hệ người Việt Nam từ trước năm 1975, không chỉ riêng với người miền Nam mà với cả đồng bào miền Bắc và Sài Gòn đã trở thành biểu tượng của cả một nền văn hóa. Ông Thái gọi việc đổi tên Sài Gòn thành TP.HCM là một sự cưỡng chiếm.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Nhận xét

Duy Hữu, USA
29/02/2024 12:04

Thế à, thế thì... đổi mới, đổi tên... Bến Bạch Đằng... thành Bến Tàu Lạ.
Thế à, thế thì... đổi tên, đổi mới... thủ đô Hà Nội... thành thủ đô Hồ Chí Minh.
Thế à, thế thì... đổi mới, đổi tên... thành phố Hồ Chí Minh... thành thành phố Nguyễn Phú Trọng.