Tại sao Việt Nam thất bại với kênh đào Phù Nam Techo

Bình luận của Hà Lệ Chi
2024.05.08
Tại sao Việt Nam thất bại với kênh đào Phù Nam Techo Phà đưa người và xe qua sông Mekong ở thủ đô Phnom Penh ngày 9/4/2024
AFP

Dự án gây nhiều căng thẳng

Những căng thẳng giữa Việt Nam và Campuchia liên quan đến dự án kênh đào Techo Phù Nam vẫn chưa dứt.

Dự án kênh đào Phù Nam Techo của Campuchia còn được gọi là Dự án Hệ thống Hậu cần và Đường bộ Giao thông Tonle Bassac. Với kinh phí ước tính là 1,7 tỷ USD, Kênh Techo Phù Nam có thời hạn hoàn thành dự kiến là vào năm 2028.[1]

Kênh đào Phù Nam Techo dự kiến dài 180km, nối các cảng biển của Campuchia ở phía tây nam với sông Mekong, tạo ra một tuyến đường thủy qua các khu vực trọng điểm như Kadal, Takeo và Kampot, đổ ra Biển Đông, tại khu vực cảng nước sâu duy nhất của Campuchia tại Sihanoukville, nằm trên Vịnh Thái Lan.

Dự án này nằm trong số các dự án cơ sở hạ tầng ưu tiên được chính phủ của Thủ tướng Campuchia Hun Manet công bố kể từ tháng 8/2023. Campuchia đã mất 26 tháng để tiến hành nghiên cứu khả thi với sự tham gia của hàng chục chuyên gia. Dự án dự kiến được khởi công vào cuối năm nay và ước tính sẽ mất bốn năm để hoàn thành.

Theo kế hoạch chi tiết của dự án, kênh Phù nam Techo dự kiến sẽ rộng 100 mét ở thượng nguồn và 80 mét ở hạ lưu với tổng độ sâu 5,4 mét. Việc xem xét thiết kế này, cùng với việc cung cấp hai làn đường vận chuyển, đảm bảo sự đi lại liền mạch của các tàu có trọng tải lên tới 3.000 tấn theo các hướng ngược nhau.[2]

Vai trò của Trung Quốc

Đối với Trung Quốc, Campuchia là một quốc gia ASEAN quan trọng, đầu tư của Trung Quốc vào quốc gia này phù hợp với tham vọng của nước này là tăng cường quan hệ kinh tế, ngoại giao và địa chính trị với Phnom Penh. Khoản đầu tư lớn này càng khiến Trung Quốc và Campuchia phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế, qua đó làm gia tăng sức ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực. Bằng cách định vị vai trò là đối tác kinh tế quan trọng của Campuchia, Trung Quốc sẵn sàng gây ảnh hưởng lớn hơn trong việc định hình động lực ở Đông Nam Á.

Theo thỏa thuận giữa Campuchia và Trung Quốc, vai trò của Trung Quốc với tư cách là bên tham gia chính trong dự án giúp Trung Quốc có quyền quản lý độc quyền đối với kênh đào trong thời gian dài từ 40-50 năm.[3] Trong giai đoạn này, Trung Quốc giữ toàn quyền kiểm soát các hoạt động, bao gồm cả việc thu phí – lái xe dự kiến sẽ phải trả từ 12 USD cho ô tô con và lên tới 60 USD cho xe tải chở hàng một chiều trên đường cao tốc. Sau 50 năm nữa, quyền quản lý kênh đào mới được chuyển giao cho Campuchia.[4]

Lo ngại của Việt Nam

Mối lo ngại ban đầu của Việt Nam chủ yếu là về tác động môi trường tiềm ẩn mà kênh Phù nam Techo có thể gây ra đối với khu vực sông Mekong.

Mối quan ngại cụ thể là sự thay đổi dòng chảy trong sông Mekong. Các nghiên cứu do Chương trình Đông Nam Á của Trung tâm Stimson trụ sở tại Mỹ thực hiện cho thấy rằng việc xây dựng kênh đào có thể trở thành con đập, ngăn dòng chảy đổ vào các khu vực trọng điểm của Đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam. Về bản chất, kênh đào này có thể hoạt động giống như một con đập, theo đó hình thành vùng khô hạn ở phía Nam của kênh đào và vùng ướt trũng ở phía Bắc.

Sự thay đổi dòng chảy như vậy cũng sẽ tác động lớn đến các hoạt động nông nghiệp và đe dọa môi trường sống của các loài dễ bị tổn thương trong khu vực.

Brian Eyler - Giám đốc một chương trình nghiên cứu thuộc Stimson Center, cũng là tác giả của cuốn sách nổi tiếng “Những ngày cuối cùng của dòng Mekông hùng vĩ” - đã nhận xét: “kênh đào Techo Phù nam sẽ là chiếc đinh cuối cùng đóng xuống cỗ quan tài cho Đồng bằng Sông Cửu long”.

Sự phụ thuộc kinh tế ngày càng sâu sắc của Campuchia vào Bắc Kinh là điều đặc biệt đáng lo ngại. Sự phụ thuộc ngày càng tăng này phản ánh mối lo ngại về bản chất “mục đích kép” của dự án, trong đó cùng với việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, các công trình của kênh đào có thể trở thành nền tảng để Trung Quốc tăng cường sự hiện diện quân sự trên lãnh thổ Campuchia.[5]

Các nhà nghiên cứu Việt Nam đã thể hiện sự lo ngại với lý do kênh đào có độ sâu có thể tiếp nhận các tàu quân sự đi vào từ Vịnh Thái Lan và tiếp cận biên giới Campuchia - Việt Nam. Các âu thuyền trên kênh Phù nam Techo có thể tạo ra độ sâu nước cần thiết cho các tàu quân sự đi vào từ Vịnh Thái Lan, hoặc từ Căn cứ Hải quân Ream, đi sâu vào Campuchia và tiếp cận biên giới Campuchia - Việt Nam. Đây là mối lo ngại chiến lược đối với Việt Nam vì việc này có khả năng làm thay đổi cán cân theo hướng có lợi cho Trung Quốc trong bối cảnh tranh chấp Biển Đông vẫn đang diễn ra hết sức căng thẳng với những hành động hung hăng, hiếu chiến, bất chấp pháp luật quốc tế của Trung Quốc vẫn đang diễn ra hàng ngày.

Việt Nam sẽ không thể ngăn cản

Campuchia từ ngày 8/8/2023 đã chính thức nộp hồ sơ về dự án Techo Phù Nam cho Uỷ hội Sông Mekông (MRC). Kể từ ngày đó, báo chí Việt Nam có đưa tin về dự án này nhưng không nêu ra các lo ngại.

Phải tới trung tuần tháng 4 năm nay, báo chí Việt Nam đồng loạt lên bài nói lên nỗi lo ngại của các nhà khoa học liên quan đến dự án kênh đào này. Trước đó, bắt đầu là bài viết của hai tác giả Đinh Thiện và Thanh Minh,  đăng trên tạp chí Phương Đông. Sau đó, bài báo này được đăng lại website của Học viện Chính trị Công an nhân dân ngày 18/3.[6] Tuy nhiên, cho đến nay thì cả bài đăng trên tạp chí Phương Đông và trang nhà của Học viện Chính trị Công an nhân dân đều đã bị rút xuống.

Việc đồng loạt báo chí Việt Nam đưa ra các thông tin lo ngại về dự án kênh đào Techo Phù Nam cho thấy dường như Việt Nam đã hết kiên nhẫn trước sự khăng khăng bất chấp của Campuchia đối với dự án này.

Tuy nhiên, thẳng thắn mà nói, Việt Nam sẽ thất bại trong việc ngăn cản Campuchia thực hiện dự án kênh đào này, bởi vì:

Thứ nhất, Hun Sen đã là một chính trị gia lão luyện, đã có nhiều kinh nghiệm đàm phán với Việt Nam. Hun Sen được sự hậu thuẫn từ Trung Quốc và hiểu rõ rằng, trong thời điểm này, Việt Nam cần Campuchia hơn là Campuchia cần Việt Nam, cho nên Campuchia không sợ gì sức ép từ Việt Nam. Nhiều lần đàm phán với Việt Nam, cả về vấn đề biên giới, Hun Sen hiểu rõ tâm lý của các lãnh đạo Việt Nam, không dám kiên quyết theo đuổi vấn đề tới cùng mà dễ dàng thoả hiệp nên Hun Sen sẽ mạnh mẽ tấn công điểm này.”

Thêm nữa, Campuchia đã thấy rõ điểm yếu của MRC, cũng như thái độ thiếu cương quyết, thiếu nhất quán trong việc phản đối các dự án xây đập thuỷ điện tại dòng chính Mekông của Lào. Chính vì vậy, Campuchia hiểu rõ Việt Nam sẽ không thể và không dám đẩy quá xa chuyện này.

Thứ hai, thời điểm này, Việt Nam đang đắm chìm trong những cuộc “chiến đấu chính trị trong nước,” Liên tiếp hơn một năm nay, đã có hai Chủ tịch nước, một Chủ tịch Quốc hội, một Trưởng ban Kinh tế trung ương, hai Phó Thủ tướng, cùng rất nhiều Bộ trưởng, Thứ trưởng, Bí thư tỉnh uỷ, Chủ tịch tỉnh… đã phải xin nghỉ hoặc bị đi tù do liên quan đến tham nhũng. Giới nghiên cứu bên ngoài đánh giá chống tham nhũng chỉ là chiêu bài để các phe nhóm chính trị tiêu diệt nhau mà thôi. Chính vì chìm đắm trong các cuộc tiêu diệt phe phái như vậy, Việt Nam càng không thể đủ tâm trí và đủ nguồn lực để theo đuổi việc ngăn cản hoặc làm chậm lại dự án kênh đào này.

Thứ ba, Chủ tịch MRC nhiệm kỳ này là một người Lào, ông ta và cả Chính phủ Lào cùng công khai ủng hộ Campuchia thực hiện dự án này,[7] cũng hàm nghĩa Việt Nam không thể tác động hay ngăn cản các dự án trên sông Mekông hiện nay và trong tương lai của Lào.[8]

Việt Nam cần phải thay đổi chính sách cả nội trị lẫn đối ngoại mới mong có thể giữ vững được vị thế của mình trong một thế giới đầy biến động và trước sự đe doạ ngày càng tăng của Trung Quốc ở khu vực.

____________

* Tham khảo:

[1] https://www.khmertimeskh.com/501401182/cambodias-funan-techo-canal-a-game-changer/

[2] https://www.khmertimeskh.com/501401182/cambodias-funan-techo-canal-a-game-changer/

[3] https://www.vietnam-briefing.com/news/why-cambodias-funan-techo-canal-project-is-worrying-vietnam.html/

[4] https://www.vietnam-briefing.com/news/why-cambodias-funan-techo-canal-project-is-worrying-vietnam.html/

[5] https://www.thinkchina.sg/politics/bris-funan-techo-canal-could-steer-cambodia-away-vietnam-and-towards-china

[6] https://www.straitstimes.com/world/vietnamese-concerned-canal-project-in-cambodia-could-be-potential-gateway-for-chinese-forces

[7] https://www.phnompenhpost.com/national/laos-president-shares-support-for-funan-techo-canal

[8] https://www.phnompenhpost.com/post-in-depth/mrc-explain-kingdom-s-responsibilities-for-funan-techo-canal-project

* Bài viết không thể hiện quan điểm của  Đài Á Châu Tự Do.

* Tác giả Hà Lệ Chi là một nhà nghiên cứu độc lập, đã tốt nghiệp ngành quan hệ quốc tế ở Úc. Hà Lệ Chi đã có thời gian làm việc tại Bộ Ngoại giao Việt Nam. hiện tác giả đang sinh sống và làm việc tại Việt Nam. 

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Nhận xét

Duy Hữu, USA
08/05/2024 18:57

Chỉ vì... thằng đảng " cụ Hồ " tao, thừa thắng xông lên, đâm đầu xuống hố, đánh chết Pol Pót, đánh thuê, không công, cho thằng
Hun Sen, nó làm Thủ tướng, làm Chủ tịch, nó theo Tàu Cộng, xây kênh Phù Nam, cắt nước sông ngòi, dân tao thiếu nước, mất nước.

Newdeli
08/05/2024 20:30

Trung quốc rất tàn nhẫn, từ xưa đến nay, tất cả các nhà lãnh đạo ở Trung quốc đều có tư tưởng cá nhân tự cao bản thân, muốn bản thân cá nhân mình được tung hô ca ngợi tài năng. Trung quốc biết rằng 3 nước Đông Dương chỉ có Campuchia là dễ khuất phục nhất và bằng mọi giá phải dụ dỗ, khuất phục cho bằng được Campuchia để làm bàn đạp tấn công, áp chế Việt Nam, mở đường tràn xuống toàn vùng Đông Nam Á và sau đó là thế giới. Campuchia chỉ bằng một huyện ở Trung quốc, dân số chưa tới 15 triệu, Trung quốc chỉ cần dùng từ một đến hai huyện của Trung quốc bỏ ra ít tiền của là đủ làm vô cùng hấp dẫn Campuchia và ra sức tô vẽ cho gia đình Hun Xen. Hiện nay, người Trung quốc đang tràn ngập khắp đất nước Campuchia, họ có chủ trương lấy vợ người Campuchia, sinh con đẻ cái cho đến khoản vài chục năm sau, số dân mang họ cha thuộc về người Trung quốc tăng mạnh cho đến lấn át cả toàn dân Campuchia và tất nhiên họ có quyền ứng cử, bầu cử vào các cơ quan lãnh đạo điều hành đất nước Campuchia đi theo con đường của Trung quốc và cuối cùng ngay trong lòng Asean có một đất nước Trung quốc thu nhỏ đang hoạt động. Kênh đào này kẻ đứng sau lưng không ai khác là Trung quốc ra sức hào hứng cho Campuchia, động viên Campuchia cứ yên tâm thực hiện và mạnh mẽ không ngán bất cứ gì vì phía sau Campuchia đã có Trung quốc quá lớn quá hùng mạnh, thừa sức đỡ đầu mọi mặt cho Campuchia. Người ta thấy, các nước có mối quan hệ với Trung quốc như Triều tiên, Nga, Campuchia, Iran, các nhà lãnh đạo các nước này y hệt tư tưởng Tập Cận Bình là ăn nói xất xượt, "đòi với lửa", "TQ không sợ ai",...đầu óc trịch thượng. Điều rõ nhất là Putin trước khi cho quân xâm lược UKraine, ông ta cũng tỏ người mạnh dạn, hùng hồn, cố gắng làm cho vừa lòng lãnh tụ hạt nhân Tập Cận Bình, cho quân đánh chiếm, phá hoại đất nước và người dân Ukraine, hiện nay thì Putin đang bị tòa án phát lệnh truy nã. Kin yang Un thì tỏ thái độ muốn hơn Mỹ còn Hun Xen thì thấy phát biểu mạnh bạo nói rằng Campuchia không thua kém gì Việt Nam.7 năm qua Hun Xen đều đúng. Nhưng ông ta không nghỉ lại rằng chính Hun Xen là do Việt Nam đỡ đầu, nuôi dưỡng, đào tạo để trở thành thủ tướng suốt 47 năm qua. Chẳng lẻ Hun Xen ăn cháo đá bát vì nghe lời dụ dỗ của Trung quốc hay sao

Người quan sát .!
08/05/2024 21:42

Kênh đào Phù Nam Techo , sau khi nó đưọc hoàn thành , thì sẽ có một con đập kế tiép, đưọc China giúp sức, cho Campuchiađể ngăn giòng chẩy sông Mekong suống phần còn lại cỉa VN..! Từ đây nó sẽ là sức mạnh khủng khiép để Campuchia sẽ tìm mọi cách , gây áp lúc với chính quyền VN ,thậm chí là chiến tranh, để thu hồi lại ít hay nhiều , những vùng đất, ở Miền Tây Nam bộ, mà Campuchia cho rằng là vùng đất của họ, đã bị VN chiếm đóng tứ khi xưa..! Trưóc sự bất lực của đảng CSVN..! nếu không muốn tòan thể vùng đồng bằng sông Cửu Long . trở thành vùng đất chết..! Khôn nhà dại chợ là đây..!

Khổng Tú Minh
10/05/2024 05:32

Thật đáng tự hào cho công trình vĩ đại của đất nước chùa tháp nhưng do Trung Quốc độc quyền quản lý. Dân Cam pu chia nghĩ gì khi người Trung Quốc đào bới đất nước mình để thu thuế dân mình. Đây có thể xem là một kiểu khai thác thuộc địa.

Buồn
15/05/2024 22:52

Đông bằng Sông Cửu Long không sản xuất được lúa. Thì VN mất 6 thì thế giới 4, nhất là nước phải nhập khẩu gạo.